فرهنگ فرزان
مدیرعامل ریتون
در جهان پرتلاطم تحول دیجیتال، سه جریانِ به ظاهر جداگانه فینتک، بانکتک و اینشورتک، در حال نواختن قطعاتی هستند که اگر درست همنوا شوند، میتوانند سمفونیِ تازهای برای توسعه اقتصادی خلق کنند. هر یک از این حوزههای فناوریهای مالی، نوآوریهای بانکی و نوآوریهای بیمهای در پی تسهیل، تسریع و شخصیسازی خدمات مالیاند؛ اما آنچه در سالهای اخیر برجستهتر شده، همگرایی فزاینده و همافزایی عمیق میان این سه جهان است. این روند، نه فقط محصول تحولات فناورانه بلکه پاسخی به خواستهای تازه مشتریان، ساختارهای اقتصادی نو و فشارهای رقابتی جدید است.
فناوری مالی (FinTech) مفهومی گسترده از نوآوری در ارائه خدمات مالی است؛ از پرداختهای دیجیتال گرفته تا وامدهی همتا به همتا، رمزارزها، احراز هویت دیجیتال و مدیریت دارایی. این حوزه، دروازهای به سوی خدمات مالی چابک، انعطافپذیر و دسترسپذیر برای عموم مردم باز کرده است. در همین حال، نوآوریهای بانکی (BankTech) وجه متمرکزتر فینتکاند که بانکها را بهسوی تحول عملیاتی، بانکداری باز، ساختارهای نوین مانند نئوبانکها و استفاده از زیرساختهای ابری میبرند. اینشورتک نیز روایت تازهای از صنعت سنتی بیمه است؛ بازآفرینی زنجیره ارزش بیمه با کمک داده، تحلیل پیشرفته، خودکارسازی و تعامل دیجیتال. هدف این جریان، هم کارآمدی بیشتر و هم تجربهای انسانیتر برای بیمهگذاران است.
مرزهای میان این حوزهها، که زمانی خطوطی پررنگ و جداکننده بودند، اکنون در حال رنگباختناند. APIها، زیرساختهای ابری، و انتظارات جدید مشتریان، همه به همافزایی این سه کمک کردهاند. پلتفرمهایی چون Revolut ،WeChat Pay و Grab نشان دادهاند که چگونه میتوان خدمات پرداخت، بانک، بیمه و سرمایهگذاری را در تجربهای یکپارچه ارائه کرد؛ تجربهای که نه تنها سادهتر و سریعتر است بلکه قابلیت شخصیسازی عمیقی نیز دارد.
دلایل این همگرایی را میتوان چنین برشمرد:
۱. رفتار نوین مشتریان که تجربه یکپارچه را بر مراجعه جداگانه ترجیح میدهند
۲. اقتصاد پلتفرمی که ذاتا به سمت ادغام خدمات حرکت میکند
۳. صرفهجویی هزینهها و افزایش توان تحلیل اطلاعات از طریق اشتراکگذاری زیرساخت و داده
۴. تنوع درآمد برای بانکها و بیمهگران با ورود به بازار یکدیگر
۵. فناوریهای زیربنایی مشترک نظیر هوش مصنوعی، API، موبایل، رایانش ابری
۶. خلق ارزش پیشنهادی جدید و ترکیبی: از بانکاینشورنس دیجیتال گرفته تا پلتفرمهای سلامت مالی
۷. فشار رقابتی بازیگران نوظهور که شرکتهای سنتی را به بازنگری در مدل کسبوکار وادار میکند
۸. تحول انتظارات اجتماعی و اقتصادی از نهادهای مالی برای پاسخگویی به نیازهای جدید زندگی دیجیتال
با نگاهی که بر چرایی این همگرایی و هم افزایی داشتیم، بررسی و مروری بر مدلهای متنوع و پویای تحقق این همگرایی در جهان و روندهای روز دنیا، در گام بعدی ضروری مینماید. در ادامه به برخی از چشمگیرترین آنها از منظر نگارنده اشاره شده است.
- مشارکتهای APIمحور میان بانکها، بیمهگران و فینتکها (همچون همکاری AXA و ING)
• خرید و ادغام بازیگران توسط یکدیگر(مانند PayPal و Square)
• پلتفرمهای جامع مانند Grab، Tencent یا Rakuten که تجربهای فراتر از مرزهای خدمات مالی ارائه میدهند
• توسعه داخلی ظرفیتهای نوآوری و زیرساختهای BaaS(بانکداری به عنوان سرویس) و IaaS (بیمه به عنوان سرویس)
• خدمات مالی تعبیهشده: خدمات مالی و بیمهای یکپارچه در دل فرآیندهای غیرمالی، بهصورت نامرئی ولی مؤثر
• پلتفرمهای سلامت مالی: ترکیب اطلاعات بانکی، سرمایهگذاری و بیمه برای راهبری زندگی مالی افراد
• شخصیسازی مبتنی بر هوش مصنوعی: پیشنهاد خدمات مناسب، در لحظه و متناسب با نیاز خاص هر فرد
• همگرایی تحت نظارت و تطبیق قوانین: مقررات نوین مانند PSD2 در اروپا یا CDR در استرالیا، موتور محرک نوآوری هستند
• ظهور سوپر-اپلیکیشنها که زیستبومهای جامع دیجیتال را با خدمات مالی پیوند میزنند
قابل توجه آن که همگرایی این سه حوزه، فناوریهای مالی، بانکی و بیمهای، تنها یک رخداد فناورانه یا ادغام تکنولوژیها نیست؛ بلکه تجلی شکلگیری زیربنای جدیدی برای اقتصاد آینده است. این پیوند، از دل نیازهای نوین مشتریان، ظرفیتهای تحلیل داده و معماری پلتفرمی خدمات برمیخیزد و در مسیر خود، نهفقط تجربه مالی مردم را دگرگون میسازد، بلکه میتواند نظامهای اقتصادی را کاراتر، فراگیرتر و تابآورتر کند. در جهانی که رشد اقتصادی بیش از پیش به قدرت زیرساختهای دیجیتال و توان نوآوری وابسته شده، این همگرایی نقشی مهم در تسهیل شمول مالی، بهبود بهرهوری، افزایش رقابت، تسریع جریان سرمایه و خلق فرصتهای شغلی ایفا میکند. بهبیان دیگر، پیوند فینتک، بانکتک و اینشورتک، همچون اتصال نغمههای جداگانهای است که در ترکیب با یکدیگر میتوانند قطعهای ماندگار برای توسعه پایدار اقتصادی بنوازند. در همین راستا در ادامه به برخی از اثراتی که این مهم میتواند در این توسعه اقتصادی داشته باشد، اشاره شده است.
- گسترش شمول مالی و دسترسی اقشار کمتر برخوردار به خدمات پایه
• افزایش بهرهوری نظام مالی و سرعتبخشی به جریان نقدینگی
• تقویت نوآوری و رقابت، و ورود بازیگران جدید با مدلهای ارزانتر و مؤثرتر
• توسعه بازارهای جدید همچون بیمههای بر اساس رفتار یا کاربرد (UBI)
• تسهیل سرمایهگذاری و تجارت از طریق خدمات مالی یکپارچه و سریع
• خلق فرصتهای شغلی در حوزههای جدید فناوری، تحلیل داده، تجربه کاربری و امنیت اطلاعات
• ارتقاء تابآوری اقتصادی از طریق ابزارهای نوین مدیریت ریسک و بیمهنامههای هوشمند
• تسهیل خدمات دولت الکترونیک و رفاه دیجیتال از مسیر یکپارچگی مالی
اما وضعیت ایران در این میان چگونه است؟ شکاف عمیقی میان مسیر جهانی و واقعیت داخلی وجود دارد. زیرساخت فنی فینتکها در ایران به نسبت رشد کرده، اما:
• اکوسیستم بانکداری دیجیتال با محدودیتهای نظارتی، عدم شفافیت مقرراتی و نبود APIهای باز روبهروست
• بازار اینشورتک همچنان نوپاست و درگیر ملاحظات حقوقی، رگولاتوری و کمبود مشارکت بیمهگران سنتی است
• تعاملات بانکها و بیمهها غالباً پروژهمحور، ناپایدار و فاقد رویکرد اکوسیستمی است
• سرمایهگذاری خطرپذیر در این حوزهها محدود و پراکنده است
برای عبور از این وضعیت و نواختن یک سمفونی واقعی توسعه، نیازمند تغییری عمیق در نگاه سیاستگذار، بازتعریف همکاریها، رشد فرهنگ نوآوری، تقویت نهادهای میانی، توسعه زیرساختهای دادهای، و جهش سرمایهگذاری هستیم. درک روندهای جهانی و بومیسازی هوشمندانه آنها میتواند برای هر بازیگر این میدان، مزیتی رقابتی و آیندهای پایدار رقم بزند. آیندهای که در آن نغمههای پراکنده به هم میپیوندند و نوایی هماهنگ برای توسعه میآفرینند.
منبع: فصلنامه اینشورتک، شماره ۳۶
